Kimia

Sintetizimi i elementit me numër atomik 117

Deri 50 vite më parë, mendohej se nuk ekzistonin elemente me numër atomik më të lartë se 100. Shkencëtarët kanë zgjeruar vizionin tonë duke e provuar këtë thënie si të pavërtetë.Në prill të këtij viti, një grup shkencëtarësh rusë dhe amerikanë shfaqën publikisht zbulimin e një elementi të ri. Ky element do t’i shtohet tabelës periodike nën numrin atomik 117. Kjo është një arritje tjetër e shkencëtarëve për të krijuar elemente “super të rënda”në laborator. Elementi i quajtur Ununseptiump hapi rrugën për eksperimente në vijim për zbulimin e elementeve të mbetura të tabelës.

Zbulimi i këtij elementi shënon fundin e përpjekjeve disa vjeçare për të zgjeruar Tabelën Periodike të Elementëve dhe për të shkruar një kapitull të ri të shkencës përmes elementëve të rënda. Sinteza e Ununseptiumit filloi dy vite më parë, në Laboratorin Kombëtar të Oak Ridge. Pjesë e skuadrës vjen nga Insituti për Studimet Nukleare (Dubna, Rusi);Instituti Kërkimor për Reaktorët e Avancuar dhe nga Universiteti i Nevadës (Las Vegas).  Puna filloi me përplasjen në laborator të izotopit të kalciumit(Ca) me numër mase 48, me izotopin e berkeliumit (Bk) me numër mase 249. Kolizioni ndau tre ose katër neutrone dhe rezultoi në krijimin e një bërthame me 117 protone.

Së pari qëllimi ishte krijimi i 22 mg berkelium dhe ky proces zgjati 250 ditë. Në vijim shkencëtarëve iu deshën 90 ditë që të pastronin berkeliumin. Më pas 150 ditë të tjera iu dedikuan bombardimit të berkeliumit me jone kalcium dhe në fund u dhanë përfundimet. Ndryshe nga çfarë mendohej në të kaluarën, jeta e këtyre atomeve të rënda nuk është aq e shkurtër. Atomet e elementit të sapozbuluar jetonin rreth 78 milisekonda. Në kundështim me hipotezat e dekadave të mëparshme, provohet se vetëshkatërrimi i një bërthame varet nga disa faktorë. Modeli më i thjeshtë i atomit që e paraqet bërthamën në qëndër ilustron se jeta e kësaj bërthame varet nga balancimi mes forcave bërthamore dhe elektrike.Shkatërrimi i saj varet nga sasia e emetimit (çlirimit) të rrezeve alfa. Grafiku paraqet rritjen e energjisë së rrezeve alfa me ndryshimin e numrit atomik. Gjithsesi shkencëtarët kanë hedhur një hipotezë të re. Në bazë të saj, pohojmë se ekziston një zonë qëndrueshmërie të lartë përtej tabelës periodike. Metaforikisht kjo hapësirë ka marrë emrin “Ishull i stabilitetit”.Elementi Ununseptium është elementi i fundit që mbush periodën e shtatë të Tabelës Periodike të Elementëve. Ai do të shkruhet së shpejti mes elementëve me numër atomik 116 dhe 118 që tashmë janë zbuluar. Përveç kësaj, eksperimentet kanë provuar një rritje të qëndrueshmërisë të bërthamave me rritjen e neutroneve që i përbëjnë ato.

Si përfundim, këto elemente zgjerojnë fushën tonë të njohjes së universit dhe na japin mundësi të bëjnë eksperimente të mëtejshme nukleare. Ekzistenca e “Ishullit të Stabilitetit”, një nocion tërësisht hipotetik i vitit 1960, na jep mundësinë e zgjerimit të Tabelës Periodike. Për më tepër, bashkëpunimi për shpikjen e këtij elementi provon edhe rëndësinë thelbësore të bashkimit të ideve përmes shkencës dhe shkencëtarëve të kombësive të ndryshme.

HIPOKLORITI I NATRIUMIT (NaClO), RREZIKU I PËRDORIMIT TË TIJ

Hipokloriti I natriumit është një përbërje kimike me formulë NaClO. Solucioni I hipokloritit të natriumit , I thirrur “zbardhues”, përdoret shpesh nga ne si dezifektant apo zbardhues.

PRODHIMI I NaClO

Ky hipoklorit është prodhuar për herë të parë në 1789 nga Claude Louis Berthollet në laboratorin në Javel të Parisit,Francë, duke kaluar klor(Cl) gaz,ne nje solucion karbonati natriumi( Na2CO3 ). Lëngu  që u përftua u quajt,uji I Javelit(“Eau de Javel“),I cili ishte një solucion I dobët I hipokloritit te natriumit. Megjithëatë ky proces nuk ishte shumë I frytshëm dhe ishin kërkuar metoda të tjera të prodhimit. Një metodë e tillë përfshinte nxjerrjen e gëlqeres së kloruar (të njohur si pluhuri zbardhues) me karbonatin e natriumit që të jepnin nivele të ulëta të klorit në dizpozicion. Kjo metodë ishte e përdorur zakonisht për të prodhuar solucionet e hipokloriteve, për përdorim ne spitale si antiinfektant që u shit nën emrat : “Eusol”& “Dakin’s solution”.

Në fund të shekullit të XIX, Smith shpiku një tjetër metodë të hipokloritit nëpërmjet hidrolizës së ujit të kripur për të prodhuar klor dhe sodë kaustike,të cilat po ti bashkoje formonin hipokloritin. Në këtë kohë, furnizimi me ujë të kripur dhe fuqi elektrike ishte I lirë, kështu që fabrikat e mëdha sipërmarrëse morën avantazh nga kjo situatë duke kënaqur kërkesat e tregut për hipoklorite. Këto solucione u shitën me shishe nga firma të ndryshme.

Sot , një version I përmirësuar I kësaj metode, I njohur si procesi Hooker është shkalla më e lartë industrial e prodhimit të hipokloritit të natriumit. Në këtë proces NaCl dhe NaClO-ja formohen kur klori kalon në hidroksid natriumi te ftohtë dhe të holluar. Përgatitet industrialisht nga elektroliza me një ndarje minimale të katodës ne anodën. Solucioni duhet të mbahet në  40 °C për të ndaluar prodhimin e padëshirueshëm të klorurit të natriumit.

Cl2 + 2 NaOH → NaCl + NaClO + H2O

REAKSIONET

Hipokloriti I natriumit reagon me metalet gradualisht,si pershembull zinku,per te prodhuar oksidin e këtij metali ose hidroksidin e tij:

NaClO + Zn → ZnO + NaCl

Ai reagon me acidin klorhidrik duke dhënë gazin klor:

NaClO + 2 HCl → Cl2 + H2O + NaCl

Ai reagon dhe me acide te tjera sic është acidi acetic duke dhënë acidin hipokloror:

NaClO + CH3COOH → HClO + CH3COONa

Ai shpërbëhet në nxehtësi duke dhënë klorit natriumi dhe klorat natriumi:

3 NaClO → NaClO3 + 2 NaCl

Ne reagim me peroksidin e hidrogjenit ai cliron oksigjen:

NaClO + H2O2 → H2O + NaCl + O2

PËRDORIMET

ZBARDHUES

Zbardhuesi shtëpiak është një solucion që përmban 4-6% hipoklorit natriumi dhe 0.01-0.05% hidroksid natriumi. Ky I fundit duhet për të ndaluar kthimin e hipokloratit të Na në klorat ose klorit natriumi. Në përdorim të përditshëm ky hipoklorat përdoret për heqjen e njollave ne lavanderi. Ai është vecanërisht efektiv në fibra kotoni,të cilat bëhen lehtë por hiqen mirë. Zakonisht përdoren 50-250ml zbardhues për një ngarkesë ,I cili rekomandohet për një masë standarte. Vetitë që e bëjnë këtë zbardhues efektiv në heqjen e njollave,gjithashtu sjellin dëme të vazhdueshme në fibrat organike si kotoni,kështu që përdorimi I rregullt I këtij solucioni do të shkurtonte jetëgjatësinë e dobishme të rrobave. Hidroksidi I natriumit ,I pranishëm gjithashtu, shkakton degradimin e këtyre fibrave. Kjo nuk është e paqëndrueshme dhe mbetja e hidroksidit te natriumit të pashpëlarë do të vazhdojë dalengadalë degradimin e këtyre fibrave organikë në prani të lagështisë. Për këto arsye kur lokalizojmë njollat ,trajtimi I tyre duhet të meret parasysh kurdo që të jetë e mundur. Me masa të sigurta, pas një trajtimi me uthull apo ndonjë tjetër acid të dobët, do të neutralizohej hidroksidi I natriumit dhe do të avullonte klori nga hipokloriti I mbetur. Bluzat e vjetra dhe carcafët e bardhë që grisen lehtë tregojnë më së miri shpenzimet e pastrimit me zbardhuesë shtëpiakë. Uji I nxehtë rrit aktivitetin e zbardhuesit për shkak të rritjes së energjisë kinetike të molekulave.

OKSIDIMI

Ky zbardhues, me transferimin në katalizator është raportuar të oksidojë alokoolet në përbërjen korresponduese të karnonit.

SIGURIA

Hipokloriti I natriumit është një oksidues I fortë. Reaksionet e oksidimit janë gërryese, solucionet djegin lëkurën dhe shkaktojnë dëmtim të syve,vecanërisht kur përdoret në formë të koncentruar. Megjithatë të njohur nga NFPA,vetëm solucionet që përmbajnë më shumë se 40% hipoklorit natriumit ndaj peshës janë konsideruar oksidues të rrezikshëm. Solucionet me më pak se 40% janë klasifikuar si oksidues me rrezik mesatar.

Klorimi I ujit të pijshëm mund të oksidojë përbërësit organikë duke prodhuar trihalometanet që janë kancerogjenë.

Zbardhuesi shtëpiak dhe solucionet e klorifikimit të pishinave janë tipikë të stabilizuar nga një përqëndrim  I sodës kaustike si pjesë e reaksionit të prodhimit. Kontakti me lëkurën do të prodhojë iritime kaustike ose djegie për shkak të shkatërrimit të indeve. Ndjenja e rrëshqitshmërisë së këtij zbardhuesi në lëkurë është për shkak të këtij procesi.

Bashkimi I zbardhuesit me të tjera solucione shtëpiake mund të jetë I rrezikshëm. Për shembull bashkimi I hipokloritit të natriumit me acidin pastrues shtëpiak mund të sjellë clirimin e gazit klor. Bashkimi me solucione me amoniak si psh(urina) prodhojnë kloramine.

NH4OH + NaClO → NaOH + NH2Cl + H2O

Të dyja si klori I gaztë edhe kloramini I gaztë janë toksikë. Zbardhuesi mund të reagojë me peroksidin e hidrogjenit dhe të clirojë oksigjen.

H2O2(aq) + NaClO(aq) → NaCl(aq) + H2O(l) + O2(g)

Janë numëruar se rreth 3300 aksidente të këtij lloji kanë patur nevojë për trajtim mjekësor. Pra si përfundim duhet të marrim parasysh që përdorimi shtëpiak I hipokloriteve të bëhet :

1. NË DOZA TË VOGLA

2. NË AMBJENTE ME AJRIM

3. ME MJETE MBROJTËSE

(Në këtë link tregohet përftimi I hipokloritit të natriumit)

http://www.youtube.com/watch?v=p8gVsaqJsG8

___________________________________________________

METALET FISNIKE DHE “UJI MBRETEROR”

Grupi i njëmbëdhjetë i elementeve kimike

Grupi i 11-te konsiston ne keto elemente:

§ Bakri

§ Argjendi

§ Ari

§ Roentgeniumi

Ne temperature mjedisi keto elemente shfaqen ne gjendje te ngurte. Ky grup njihet edhe si grupi i metaleve fisnike (metalet fisnike jane metale inerte qe nuk reagojne gjate nje procesi kimik. Jane te perthyeshem, mund te fletezohen, kane rezistence shume te mire ndaj gerryerjes, aftesi shume te mira per te percjellur energjine termike dhe elektrike). Metalet e ketij grupi jane te vetmit qe kane nje ngjyre te tyren. Keto metale, sidomos argjendi, kane veti te vecanta qe i bejne shume te rendesishem ne perdorimin indistrial pervecse ne ate dekorativ: jane percjelles te shkelqyer termike dhe elektrike, jane te pertyeshem e te fletezueshem, e reflektojne driten me mire se cdo material tjeter. Argjendi ka dhe nje veti te pazakonte, qe ndryshku i tij, mbetet nje percjellesh shume i mire elektrik. Bakri gjen perdorim te gjere ne tela e qarqe elektrike; ne kontaktet elektrike qe kerkojne saktesi te larte perdoret ari meqenese nuk ndryshket. Argjendi gjen perdorim ne kontaktet elektrike te hapura; ne fotografi(sepse nitrati dhe bromuri i argjendit shperbhen nga drita duke formuar argjend metalik), ne agrikulture, ne mjekesi e ne shkenca te tjera. Bakri, ari e argjendi jane metale te buta prandaj kur perdoren per te prodhuar monedha perzjehen me metale te tjera per te krijuar nje material me te forte e me rezistent.

Bakri

Bakri (latCuprum) është një element kimik i cili në sistemin periodik gjendet me simbolin Cu dhe ka numrin rendor 29. Është një metal i periodës së 4 në grupin e 11 të sistemit periodik. Emri kuprum rrjedh prej fjalëscyprium “mineral nga ishulli i Qipros”.

Si përftohet bakri.

Në natyrë bakri ndodhet në gjendje elementare (i pastër deri 99%), si mineral, oksid dhe sulfur. Industrialisht bakri fitohet duke u nisur nga sulfuret: Cu2S, CuFeS2 etj.Në fillim sulfuret nxehen në furra (formohet SO2, që Përdoret për prodhimin e acidit sulfurik)derisa shkrijnë.Bakri i fituar në këtë mënyrë nuk është ende i pastër. Ai pastrohet më vonë me rrugë elektrolitike .

Bakri perdoret per prodhimin e lidhjeve metalike si : tunxhi (baker dhe zink), bronxi (baker dhe kallaj) dhe disa lidhje metalike speciale. Ne perberjet kimike bakri mund te jete ne gjendjen e oksidimit +1 dhe +2. Gjendja +1 oksidohet lehte. Ajo eshte e qendrueshme vetem ne perberjet e patretshme si: CuCl, Cu2O dhe ne perberjet komplekse. Gjendja e oksidimit +2 eshte me e zakonshmja. Joni Cu2+ ngjyros ne te kalter tretesirat ku ndodhet. Sulfati i bakrit CuSO4 perdoret ne bujqesi si dezinfektant. Perberjet e bakrit jane te gjitha helmuese.

Argjendi

Argjendi është një element kimik i cili në sistemin periodik e gjejmë me simbolin Ag dhe me numër rendor 47. Emriargjend rrjedh nga gjuha latine argentum.

Argjendi eshte nje metal i rralle. Ne natyre gjendet ne trajten e sulfureve Ag2S ose gjendet bashke me mineralet e bakrit dhe te plumbit. Argjendi i paster eshte nje metal me njyre te bardhe, i shndritshem, shume i bute, saqe per perpunim ne argjendari duhet te bashkohet me pak baker. Eshte percjelles i mire i nxehtesise dhe i rrymes elektrike. Ne perberjet e ndryshme ai eshte gjithmone ne gjendje oksidimi +1(joni Ag+). Formon edhe perberje komplekse. Kriperat e tij me te rendesishme jane halogjenuret : AgF, AgCl, AgBr, AgI etj.Fluoruri i argjendit eshte shume i tretshem ne uje, ndersa te tjeret jane te patretshem. Bromuri i argjendit, AgBr, eshte mjaft i ndjeshem ndaj drites, prandaj perdoret edhe si tretesire mbuluese e filmave per stampimin e fotografive.

Histori

Argjendi është përpunuar prej njerëzve që nga shekulli i 5 para Krishtit. Është përdorur shumë nga asirianëtgotëtgrekëtromakët,egjiptianëtdhe germanët. Një kohë argjendi ka qenë edhe më çmueshëm se ari. Kryesisht argjendi vinte nga minierat e Laurion, diku 50 km në largësi prej Athinës. Tek Egjiptianët, argjendi ishte i njohur edhe si metal i hënës.

Më vonë një sasi e madhe e argjendit u soll prej Amerikës në Evropë, nga ana e spanjollëve, gjegjësisht të mara nga minierat Potosi. Po ashtu edhe Japonezët gjatë shekullit të 16 ishin eksportues të argjendit. Dhe nga kunkurenca e madhe anë e kënd botës, argjendi humbi vleftën e vjetër që kishte.

Ari

Ari apo Floriri është një element kimik me simbolin Au (nga latinishtja aurum) dhe numrin atomik 79. Ari ka me shekuj që përdoret si monedhë. Ari është përcjellësi më i mirë i elektricitetit dhe nxehtësisë. Njerzit për shum shekuj se dinin se sa i vlefshëm ishte.

UJI MBRETËROR

Uji mbretëror ose aqua regia (lat) është përzierje e një pjese të acidit nitrik të koncentruar me tre pjesë të acidit klorhidrik të koncentruar. 

Ai është një lëng që avullohet shpejt me ngjyrë të verdhë. Emrin e ka marrë sepse reagon me metalet fisnike pra së gjithash me arin dhe platinën të cilët konsiderohen metale mbretërore. Këto metale nuk reagojnë gati me asnjë substancë tjetër.Është interesante se asnjëra nga komponentat e ujit mbretëror të marra veç e veç nuk reagon me këta metale fisnike.

___________________________________________________

ROLI I CFC-VE NE SHKATERRIMIN E SHTRESES SE OZONIT

CFC-te ose klorofluorokarbonet,se bashku me perberjet e tjera te klorit,apo bromit kane qene te implikuara ne shtresen e Ozonit ,stratosferen e Tokes. CFC-te jane perdorur qe ne vitin 1930,ne industri,tregti ,aplikimet shtepiake  etj. Keto substance jane jo toksike,jo te ndezshme dhe jo reaktive me kimikate te tjera. Normalisht keto karakteristika te sigurta dhe te deshirueshme ,se bashku me qendrueshmerine e tyre,I bejne ato ideale per produkte si ftohesat, frigoriferet shtepiake , aerosolet,pastruesit elektronike etj. Prodhimi dhe perdorimi I ketyre prdukteve sjell nje risk te madh per shtresen e Ozonit.
Jo me vone se 1973, u zbulua se keto perberje te klorit ishin agjente ne shkaterrimin e shtreses se Ozonit. Nje skenar kompleks I dinamikes atmosferike,rrezatimit diellor dhe reaksioneve kimike u gjet per te shpjeguar kete risk,vecanerisht gjate pranverave polare. Ekspedita e fundit ne rajonet antike ,tregon se procese te ngjashme mund te ndodhin ne hemisferen veriore,por ne nje shkalle me te vogel per shkak te temperaturave te ngrohta.
Problemet qe shkaktojne CFC-te jane nga me te ndryshmet. Nese ne I hedhim apo I perdorim pa kriter ato produkte , perberjet e te cilave kane CFC me pas keto molekula do te leshohen dhe ngrihen lart ne atmosfere. Rrezet e diellit godasin CFC-te duke leshuar atomete klorit. Keto atome mund te shkaterrojne Ozonin :
Cl + O3 → ClO + O2
O3 + energjia e rrezeve ultraviolet → O2 + O
ClO + O → Cl + O2
Kështu formohet një tjetër molekulë e lire klori, që dëmton një tjetër molekulë ozoni (O3), deri sa klori (Cl) të largohet nga shtresa.Një molekulë e vetme klori (Cl) shkatërron afërsisht 100.000 molekula ozoni (O3).
Pasojat do te jene shume te rrezikshme , pasi nga vrima e Ozonit,rrezet ultravjollce arrijne siperfaqen e Tokes,duke rritur tek njerezit rrezikun per kancer lekure dhe shume lloje te tjera semundjesh.
Ja pse duhet ti perdorim sa me pak keto lloje produktesh. Duhet ti perdorim vetem per nevojat me te domosdoshme dhe me shume kriter. Te jemi te kujdesshem tani qe te mos pendohemi me vone per jeten tone, ne te ardhmen.
Ne kete link mund te shihni evolimin e shtreses se ozonit qe nga viti 1979-2007:

http://www.youtube.com/watch?

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s